پیامبر اسلام (ص) می فرماید
۞ «بهترین امور، حد وسط و میانه و حالت اعتدال آنها است و باید دوست داشتنی ترین امور در نزد تو، حد وسط و معتدل آنها در حق باشد» (مستدرک الوسائل، ج ۸: ۲۵۵) ۞
Thursday, 20 June , 2019
امروز : پنج شنبه, ۳۰ خرداد , ۱۳۹۸ - 17 شوال 1440
شناسه خبر : 11219
  پرینتخانه » یادداشت تاریخ انتشار : ۲۸ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۳:۵۸ | ارسال توسط :

بحران برف یا بحران در مدیریت بحران برف

راه سوم: در مورد مساله اخیر در گیلان که نامش بحران برف یا بهتر است بگوییم « بحران در مدیریت بحران برف» است، نکات زیادی مطرح شده است، از مطالب انتقادی تا تخریب و فرافکنی از سوی ذی نفعان مختلف. یکی از مواردی که مطرح شده است، برکناری مدیران ناکارآمد است و مدیران هم برای […]

بحران برف یا بحران در مدیریت بحران برف

راه سوم: در مورد مساله اخیر در گیلان که نامش بحران برف یا بهتر است بگوییم « بحران در مدیریت بحران برف» است، نکات زیادی مطرح شده است، از مطالب انتقادی تا تخریب و فرافکنی از سوی ذی نفعان مختلف. یکی از مواردی که مطرح شده است، برکناری مدیران ناکارآمد است و مدیران هم برای نجات جان خود، مرتب، ضعف امکانات و تجهیزات را مطرح می کنند  و مشکل را در جای دیگری غیر از مجموعه تحت مدیریت خود می بینند. در این میان عدم پاسخگویی و واکنش های تند برخی از مسوولان، سبب جریحه دار شدن احساسات جامعه و واکنش افکار عمومی شده است.

اعتقاد نگارنده بر این است که از ناکارآمدی مدیریتی در استان، حتی در شرایط عادی که بگذریم، به دلیل عدم وجود رویکرد مشخص در مدیریت بحران و به تبع آن، مشخص نبودن سهم و نقش دستگاه های مختلف در مراحل مختلف بحران، امکان شناخت دقیق واقعیت وجود ندارد و این که دنبال یک یا چند مقصر بگردیم، مشکلی را حل نخواهد کرد. بلکه لازم است به این نکته توجه کنیم که مدیریت بحران، شامل چهار مرحله است: ۱- پیشگیری ۲- آمادگی ۳- مقابله و ۴- بازسازی و یازتوانی. بنابراین لازم است در فرصتی مناسب به عملکرد مدیریت بحران در این چهار مرحله پرداخته شود تا تصویر شفاف تری به دست آید، هر چند که به نظر می رسد مدیریت بحران در هر چهار مرحله با اشکالات اساسی مواجه است و عدم هماهنگی موثر در حادثه اخیر، به وخامت اوضاع، افزوده بود.

بهتر است به جای پیدا کردن مقصر که یک اقدام مقطعی و مسکن است، به دنبال راه چاره و حل مشکل که تغییر رویکرد مدیریت بحران است، باشیم تا شاخص های وضعیت بحرانی که شامل وقفه در جريان عادي زندگي، وقفه در توليد، خدمات و ارتباطات، خسارات مالي، تلفات و ضايعات جاني، تخريب محيط زيست، مشكلات عاطفي و رواني و اجتماعی است را به پایین ترین سطح کاهش دهیم.

مدیریت رخدادهای ناخواسته طبیعی شامل سه برخورد اصلی می شود: ۱- مهار، ۲- تعدیل و ۳- انطباق. برخی رویدادها را می توان پیش از وقوع کاملاً مهار کرد. مثل بعضی سیلاب ها یا خشکسالی ها. برخی ها را هم، هرگز نمی توان مهار کرد. مثل زلزله یا توفان های حاره ای.برخی قابل تعدیل (Mitigation) هستند. مثلاً سیلابی که می توان عمده توان تخریبی آن را کنترل کرد.

انطباق (Adaptation) عادت کردن یا توصیه به تحمل و صبر نیست. اصطلاحی معمول در مدیریت تحولات محیطی و رخدادهای طبیعی است که بر مبنای آن راهکارها و تمهیداتی فراهم می شود تا اثرات منفی و ناخواسته به حداقل برسد. مثلاً خشکسالی رخدادی طبیعی است، صرفه جویی در مصرف آب یا تامین منابع آب جدید راهی است برای انطباق با این رخداد.

دیدگاه های مدیریت بحران

نوع اقدامات و الگوهاي اتخاذ شده از سوي مديران بحران به منظور مقابله با وضعيت بحراني به نوع نگرش آنان به بحران برمي­گردد. سيري در ادبيات مديريت بحران نشانگر اين است كه در زمينه مقوله بحران، سه ديدگاه متمايز وجود دارد:

ديدگاه سنتي [۱]

اين ديدگاه بحران را اساساً يك پديده و وضعيت منفي و نامطلوب مي­داند كه به هر نحوي بايد از آن پرهيز كرد. براساس اين نگرش، بحران­ها داراي ماهيت كاملاً مخرب و بازدارنده­اند.

ديدگاه قانون طبيعي [۲]

طرفداران اين ديدگاه، بحران را جزئي از طبيعت زندگي بشري مي­دانند كه چه بخواهيم و چه نخواهيم، رخ مي­دهد، اما نگرش اين دسته نيز همچنان يك نگرش منفي نسبت به بحران است با اين تفاوت كه برخلاف ديدگاه اول، سعي در انكار و اجتناب از بحران ندارند، بلكه نسبت به آن، موضعي كاملاً منطقي برمي­گزينند.

ديدگاه تعاملي[۳]

اين ديدگاه، نگاهي كاملاً متفاوت نسبت به مقوله بحران دارد و برخلاف ديدگاه­هاي قبل، به بحران به ديده مثبت مي­نگرد و معتقد است نه تنها نبايد آن را نفي يا انكار كرد، بلكه در مواقعي نيز بايد به استقبال آن رفت. برخلاف ديدگاه اول كه ديدگاه سكون و ثبات و ديدگاه دوم كه ديدگاه مقابله و واكنش است، ديدگاه تعاملي ديدگاه پويايي، تغيير و تحرك اجتماعي است و بر همين اساس بحران­ها را بخشي از ديالكتيك اجتماعي مي­داند كه براي رشد و توسعه جامعه، لازم و ضروري هستند (روشندل اربطاني و همكاران، ۱۳۸۸: ۶۵).

حال، براساس سه نوع ديدگاه موجود در زمينه بحران، مي­توان سه نوع مديريت را در مديريت بحران شناسايي كرد:

الف- رويكرد بحران­ گريزي[۴] : مديراني كه چنين رويكردي را در مديريت خود برمي­گزينند، از راهبرد انفعالي و واكنشي در قبال بحران­ها استفاده مي­كنند. آنها هيچ­گونه آمادگي قبلي و برنامه مشخصي براي مقابله با بحران ندارند و در رويارويي با آن، منفعلانه و حداكثر واكنشي عمل مي­كنند. مديراني كه از راهبرد انفعال يا واكنشي استفاده مي­كنند، ديدگاه­هاي برنامه­ريزي بلندمدت ندارند و تا فشار افكار عمومي را در شرايط بحراني احساس نكنند، به واكنش نمي­پردازند.

ب- رويكرد بحران­ ستيزي[۵]: در اين رويكرد از بحران نمي­گريزند، بلكه با پذيرش آن به عنوان قانون طبيعي، با نوعي راهبرد فعال به رويارويي و مقابله با بحران مي­پردازند. مديران و سازمان­هايي كه نسبت به بحران چنين رويكردي دارند، از همه توان و ظرفيت­هاي خود براي پيش­بيني بحران قبل از وقوع و مقابله موثر با آن در صورت وقوع بهره مي­گيرند. چنين مديراني به محض وقوع بحران، وارد صحنه عمل مي­شوند و فعالانه در راستاي كنترل و مهار آن برمي­آيند.

ج- رويكرد بحران­ پذيري[۶]: در اين رويكرد مديريتي افزون بر پذيرش بحران به عنوان يك امر محتوم، به پيش­بيني و استقبال از آن نيز مي­پردازند. به عبارتي، با اتخاذ يك راهبرد فوق فعال، بر كشف فرصت­هاي جديد و چشم­اندازهاي نو براي رشد و پويايي تاكيد مي­شود. براساس راهبرد فوق فعال، هر بحراني ممكن است فرصت­هايي را با خود به همراه داشته باشد؛ بنابراين بايد مترصد بحران­ها بود و از قبل پيش­بيني­ها و آمادگي­هاي لازم را براي رويارويي با آنها پيدا كرد تا در صورت بروز بتوان در راستاي فرصت­آفريني از آنها بهره­برداري كرد.

اکنون کشوری مانند سوئد در موضوع برف، به این رویکرد مدیریتی رسیده است، به گونه ای که ایجاد اشتغال و کسب درآمد در بخش های مختلف از جمله توریسم ورزشی( مسابقات مختلف اسکی و سورتمه سواری) ساختن موزه های برفی، برگزاری جشنواره های مختلف، حمل و نقل، صنعت تولید انواع برف روب ها اعم از جاده ای، ریلی و فرودگاهی و غیره از جمله موارد استفاده از فرصت های برف است.

جمع بندی

مديريت بهينه بحران و خطرپذيري[۷] مستلزم شناخت پتانسيل خطرات احتمالي[۸] در استان است و توسعه پايدار و كاهش خطرپذيري نيز، جز با برنامه­ ريزي هدفمند، تحقق نمي­ يابد. كاهش خطرپذيري درباره نجات جان و معيشت انسان­ها با تغییر در سه سطح امکان پذیر است:

۱- تغییر در نگرش و کنش زیست محیطی مردم و ارتباط برقرار کردن با طبیعت و پذیرش بحران های طبیعی:چرا که در دوران سنتی یا زندگی روستایی، انسان ها دارای ارتباط عمیق با طبیعت بودند و خودشان را با محیط، انطباق می دادند، ولی با شهری شدن زندگی، این روند در جامعه ما دچار تغییر شد و ارتباط افراد با طبیعت بسیار ضعیف شده است. یکی از ویژگی های دوران مدرن( مدرنیته)، در مرکز قرار گرفتن انسان و به حاشیه رفتن طبیعت است.

 ۲- شکل گیری نهادهای مدنی و سازمان های مردم نهاد: این نهادها که بین بدنه جامعه و دولت قرار می گیرند، خواسته های  مردم از جمله زیست محیطی را به دولت منتقل و از دولت مطالبه و پی گیری می کنند. نمونه این تشکل ها در کشورهای اروپایی به وفور دیده می شوند. این سازمان ها اگر چه ممکن است نماینده گروه، دسته یا جناح خاصی نباشند، بلکه مطالبات عموم جامعه را پی گیری می کنند، اما با فشار اوردن به احزاب و جناح های سیاسی، موفق می شوند، خواسته های عمومی را به بخشی از برنامه دولت ها و احزاب تبدیل کنند و تعیین کننده باشند. جای خالی چنین سازمان هایی در جامعه ما محسوس است.

۳- تغییر در رویکرد مدیریت بحران توسط مسوولان: از طرفی دیگر، تغییر در نگاه مسوولان باید اتفاق بیفتد و در این مورد خاص، نیاز به تغییر رويكرد مدیریت بحران از واکنش به حوادث، به پيشگيري از آنها و كاهش آسيب­پذيري جامعه است. یعنی باید از رویکرد بحرن گریزی که رویکرد واکنشی و منفعل است، به رویکرد بحران پذیری که فوق فعال و استفاده از فرصت ها است، نایل آمد و در چهار مرحله مدیریت بحران، منسجم و هماهنگ عمل کرد. تهیه ماشین آلات و امکانات سخت افزاری، از جمله تجهیزات برف روب، کم ترین کار ممکن در این فرآیند است.

فرافکنی، عدم پاسخگویی، اظهارنظرهای متناقض، عدم انجام اقدامات به موقع، به دنبال مقصر بودن در شرایط بحرانی، عذرخواهی نکردن مسوولان، برخوردهای جناحی و پرخاشگری نسبت به منتقدان و فعالان مدنی و افکار عمومی، کمکی به حل بحران نخواهد کرد. کلام آخر این که برگزاری جشنواره های برفی اگرچه بسیار ارزشمند است، در حالی که بخش بزرگی از استان با آسیب های ناشی از برف، مواجه است، چندان مطلوب، منطقی و اثربخش، به نظر نمی رسد.

[۱]– Classic View

[۲]– Natural Law

[۳]– Interactivism

[۴]– Crisis Flight

[۵]– Crisis Fight

[۶]– Crisis Acdceptance

[۷] – Risk

[۸] Hazard

|
به اشتراک بگذارید
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.