راه سوم: روز گذشته بهزاد نبوی و عباس عبدی، از فعالان سیاسی اصلاح‌طلب در نشست کمیته آموزش حزب اتحاد ملت، با تکیه بر تجارب تاریخی، دیدگاه‌ها و تحلیل‌های خود را نسبت به مسیر اصلاحات و رویدادهای کشور بیان و تاکید کردند نظام پهلوی قابل اصلاح نبود. بهزاد نبوی در این نشست به دو سؤال پاسخ داد؛ چیستی حکومت پهلوی‌ها و اینکه به جای انقلاب، آیا می‌شد به اصلاح فکر کرد؟

این فعال سیاسی با بیان اینکه اگر کاری کنیم که مردم بدانند انتظارات‌شان در صندوق‌های رأی به نتیجه می‌رسد، می‌توان کشور را از انسداد دور کرد، اظهار کرد: گاهی بعضی طوری صحبت می‌کنند که زمان شاه همه چیز خوب بود، اما سیاه‌ترین استبداد تاریخ را در دوره رضاشاه و بعد محمدرضا شاه بعد از سال ۱۳۳۲ و بخصوص بعد از سال ۴۲ داشتیم که حتی یک مورد هم حق انتخابات آزاد به مردم ندادند، این درحالی است که در دوران پهلوی طبق قانون اساسی حکومت مشروطه سلطنتی داشتیم و قرار بود شاه سلطنت کند نه حکومت. چنانچه در انقلاب مشروطه احمدشاه همین کار را کرد اما رضا شاه و محمدرضا به حکومت روی آوردند.

 وی با بیان اینکه آن دوره اصلاً کار به این حرف‌ها نمی‌کشید که کسی را بخواهند رد صلاحیت کنند، در پاسخ به این سؤال که می‌شد به جای انقلاب اصلاح کرد، گفت: این شرایط در کشور فراهم نشد. آزادی‌های سال ۳۹ تا ۴۲ و اتفاقات ملی شدن صنعت نفت همه سرکوب شدند و آن آزادی‌ها هم عموماً به خاطر فشارهای خارجی بود. اما بعد از سرکوب، مردم از حرکت اصلاحی ناامید شدند. همه ما از چریک‌های فدایی و مجاهدین و مبارزین قبل از انقلاب از اعضای جبهه ملی بودیم که به دنبال اصلاح بودیم اما وقتی همه به بن‌بست رسیدند به دنبال کار چریکی رفتند چراکه امکان اصلاحات به وجود نیامد.

نبوی خاطرنشان کرد: مرحوم بازرگان معتقد بود کاری که شاه در به وجود آمدن شرایط انسداد کرد در پیروزی انقلاب مؤثر بود و اگر کاری کنیم که مردم بدانند انتظارات‌شان در صندوق‌های رأی به نتیجه می‌رسد می‌توان کشور را از انسداد دور کرد.

 عباس عبدی نیز در سخنان خود با بیان اینکه بدترین وضعیت وقتی است که یک نظام بفهمد باید تغییر سیاست بدهد و بدتر از آن زمانی است که این تغییر سیاست را اعمال نکند، اظهار کرد: در این شرایط مردم در یک شرایط بد و بدتر قرار می‌گیرند و نه خوب و خوب‌تر. با این حال اپوزیسیون باید شرایطی ارائه کند که راه اصلاحات را به حکومت معرفی کند.

این تحلیلگر مسائل سیاسی با بیان اینکه اگر جامعه پیشرفت کند، نیازمند آن است که پایه‌ها و ستون آن محکم باشد، افزود: نظام همین شکل را دارد اما نظام پهلوی در سال‌های ۳۸ تا ۵۲ یک تحول عظیم اقتصادی به وجود آورد که در دنیا بی‌نظیر بود. نرخ تورم در این دوره در همه این سال‌ها در مجموع ۲۵ درصد بود و نرخ رشد اقتصادی ۱۳ تا ۱۴ درصد و جمعیت زیادی به جمعیت شهرنشین تهران اضافه شدند که شاهد جهش گسترده شهرنشینی و بهبود شرایط آموزش و بهداشت بودیم.

عبدی خاطرنشان کرد: مسأله اصلی که این رژیم با آن مواجه بود این بود که به میزان رشد اقتصادی به رشد سیاسی نیاز داریم. آزادی سیاسی یک موضوع فانتزی نیست و افراد تحصیلکرده ماشین امضا نیستند که دستوری کار کنند. سیستم شاه از این لحاظ مشکل داشت و به مرور آزادی نیم‌بندی که سال ۳۲ وجود داشت از بین رفت.

وی با بیان اینکه یک رژیم سیاسی که انعطاف‌پذیر است به مرور زمان دچار اصلاح می‌شود، یادآور شد: اصلاح و انقلاب فقط به رژیم بستگی ندارد و به مخالفان و اپوزیسیون هم بستگی دارد. در آن زمان بهترین فرزندان این کشور که به لحاظ سواد و شخصیتی قابل احترام بودند در گروه‌های چریکی بودند و برای سرنگونی مبارزه می‌کردند. البته این به آن معنا نیست که شاه دنبال اصلاح نبود یا بود، اما هنگامی که انحرافی پیش می‌آید یعنی پایه میز ضعیف می‌شود به جایی می‌رسد که جامعه تعادل خود را از دست می‌دهد. اینجا سؤال پیش می‌آید که دنبال انقلاب برویم یا اصلاح./ایلنا