راه سوم: مدت‌هاست که در سپهر سیاسی ایران سخن از ظهور جریان سومی است که قرار است در انتخابات ۱۴۰۰ ظهور کند و سکان سیاسی کشور را به‌دست بگیرد. این روایت را برخی تنها حدس و گمان نامیده و عده‌ای هم آن را پس از معرفی کابینه دوازدهم و عدم به‌کارگیری مورد انتظار زنان و جوانان در دولت و حتی دستگاه‌های میانی و در نتیجه ناامیدی بخش‌هایی از جامعه به‌ویژه زنان و جوانانی که در انتخابات ۹۶ از همه ظرفیت و توان خود برای پیروزی حسن روحانی و شورای شهر پنجم بهره بردند، جدی تلقی کردند. علاوه بر آن، حتی پس از انتخاب شهردار و عدم به‌کارگیری مدیران جوان در شهرداری بحث ظهور جریان سوم سیاسی در سپهر سیاسی آینده ایران به شکلی جدی مطرح شد تا آنجا که برخی از فعالان سیاسی، بارها خطاب به دو جریان سیاسی کشور اصلاح‌طلب و اصولگرا عنوان کردند که باید از زنان و نسل‌های جوان در دولت، شهرداری و سایر ارکان تصمیم‌گیری استفاده کرد و به آنها بها داد. بر این اساس، احمد شیرزاد فعال سیاسی اصلاح‌طلب در واکنش به گمانه‌زنی‌ها درباره ظهور جریان سوم سیاسی گفت: اصلاحات هنوز هم در میان مردم اقبال خوبی دارد با این همه، اگر جریانی وجود داشته باشد که با بنیه قوی به روی کار بیاید ما هم از آن استقبال می‌کنیم.

اصلاحات و همچنان اقبال

پس از آغاز کار دولت دوازدهم و معرفی کابینه دوازدهم و عدم معرفی وزیر زن و عدم به‌کارگیری مورد انتظار مدیران جوان در دولت، برخی از فعالان سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نسبت به عدم به‌کارگیری جوانان در بدنه اصلی دولت و دستگاه‌های میانی هشدار دادند و گفتند که اگر دو جریان سیاسی بزرگ اعم از اصولگرایان و اصلاح‌طلبان نخواهند در روش و گفتمان خود تغییری ایجاد کنند و آن‌طور که باید از نسل جوان و زنان در دستگاه‌های اجرایی بهره ببرند، قطعا مردم در انتخابات ۱۴۰۰ به آنها اقبال نشان نخواهند داد و جریان سومی ظهور خواهد کرد و در انتخابات آتی بازی را به‌دست خواهد گرفت. از این رو، احمد شیرزاد یک فعال سیاسی اصلاح‌طلب در خصوص گمانه‌‌زنی‌های مطرح‌شده برای وقوع جریان سیاسی سوم در کشور گفت: برخی مطرح می‌‌کنند امکان وقوع جریان سوم در کشور وجود دارد و دلیل آن هم عدم اقبال اصلاح‌طلبان در میان مردم است که این ادعا در نوع خود غلط است. اما اگر جریانی وجود داشته باشد که با بنیه قوی روی کار بیاید ما هم از آن استقبال می‌کنیم. اصلاحات هنوز هم در میان مردم اقبال خوبی دارد.

اجازه بازی به نسل‌های جدید

تقی آزاد ارمکی استاد دانشگاه و جامعه‌شناس پیش‌تر در گفت‌وگو با «آرمان» با بیان اینکه نباید طبقه روشنفکر جامعه اعم از استادان، معلمان، هنرمندان، نویسنده‌ها و… را دست کم گرفت، گفت: این طبقه همواره در انتخابات نقش فعال و اثرگذاری ایفا کرده است. همچنین تغییر در برخی از مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نظیر مصرف، مهاجرت، مسافرت، فراغت، علم و دانش، خانواده و… نتیجه بازی این طبقه بوده است. این جامعه‌شناس افزود: انتخابات سرنوشت‌ساز ریاست‌جمهوری در سال ۱۴۰۰ بازی فعال و شفاف نخبگان و استادان و معلمان است. طبقه‌ای که امروز به افشای تخلفات مالی مسئولان می‌پردازد، تعریف تازه‌ای از زندگی و مطالبات اجتماعی و فرهنگی‌اش دارد و خواهان جامعه‌ای غیرسیاسی است. ارمکی افزود: چنانچه اصلاحات و اصولگرایان نخواهند در گفتمان خود بازنگری کنند و اجازه بروز و بازی به نسل‌های جدید از دو جریان اصلاحات و اصولگرایان ندهند، این طبقه در انتخابات آتی بازی‌ساز خواهد شد و در برابر دو جریان اصلاح‌طلب و اصولگرا خواهد ایستاد. این جامعه‌شناس تاکید کرد: فردای ایران بازی شفاف روشنفکران و طبقه متوسط شهری است، به‌طوری که در انتخابات آتی این طبقه بازیگر اصلی عرصه سیاست خواهد بود.

جریان سوم؛ ناپایدار و مقطعی

مساله ظهور جریان سوم سیاسی بحث دیروز و امروز نیست بلکه همواره در صحنه سیاسی کشور تلاش شده است تا «جریان سومی» از دل فعالان سیاسی و جناح‌های سیاسی، تشکیل شود. جناحی که جدا از عنوان سیاسی اصلاح‌طلبی یا اصولگرایی به‌عنوان بازیگری تاثیرگذار وارد عرصه شود؛ اما همواره این تلاش‌ها ناکام ماند. از این رو، مرتضی مبلغ معاون سیاسی وزارت کشور در دوره اصلاحات درباره شکل‌گیری جریان سوم در سپهر سیاسی ایران اظهار داشت: جریان‌های سیاسی یک پشتوانه اجتماعی، فرهنگی و تاریخی دارند و به‌ تدریج شکل می‌گیرند و به‌این صورت نیست که یک گروهی بیاید و روی یک جریان اسمی بگذارد. «مهر» نوشت؛ معاون سیاسی وزارت کشور در دوره اصلاحات ادامه داد: این جریانات فصلی هستند و ممکن است در یک انتخابات ائتلافی تشکیل شود یا کسانی به‌دلیل بهبود شرایط جریان خودشان، حرف‌های جدیدی بزنند و ادعای رویکردهای جدید داشته باشند؛ اما این قبیل از جریان‌ها چون مقطعی بوده و جنبه حاشیه‌ای دارند، ناپایدار هستند. وی افزود: اگرچه ممکن است به‌ تدریج تحولاتی در کشور رخ دهد که یک جبهه یا جریانی جدید شکل بگیرد و بتواند پشتوانه اجتماعی و فرهنگی خود را تشکیل دهد اما فعلا صحنه‌گردان اصلی همان دو جناح سیاسی هستند. به هر روی اگرچه ممکن است به‌زعم برخی، جریان سوم سیاسی تنها در دوره‌هایی مانند انتخابات ظهور می‌کنند اما با این همه به‌نظر می‌رسد که با توجه به نارضایتی‌های موجود در میان نخبگان و بخش‌هایی از جامعه، نباید این جریان را نادیده گرفت و به سادگی از آن گذشت.