پیامبر اسلام (ص) می فرماید
۞ «بهترین امور، حد وسط و میانه و حالت اعتدال آنها است و باید دوست داشتنی ترین امور در نزد تو، حد وسط و معتدل آنها در حق باشد» (مستدرک الوسائل، ج ۸: ۲۵۵) ۞
Sunday, 26 January , 2020
امروز : یکشنبه, ۶ بهمن , ۱۳۹۸ - 1 جماد ثاني 1441
شناسه خبر : 45934
  پرینتخانه » یادداشت تاریخ انتشار : ۱۷ دی ۱۳۹۸ - ۱۷:۰۹ | ارسال توسط :
یادداشت / هادی نوری

یک قطعه از پازل: ترور نخ تسبیح

آمریکا در زمان‌های دیگر هم از فرصت ترور سردار سلیمانی بهره‌مند بود اما هر کنشی در عالم سیاست معنادار است. چنین کنشی با چنان تبعاتی باید در زمان مناسب رخ دهد. پس زمینه‌ای مهیا می‌شود تا ترور نخ تسبیح محور مقاومت در آن بستر اتفاق افتد...
یک قطعه از پازل: ترور نخ تسبیح

راه سوم: دی ۱۳۹۵ وقتی ترامپ پیروز انتخابات آمریکا شد، یادداشتی با عنوان «سزارین خاورمیانه جدید» نوشتم و از همگان خواستم تا نه غرق در رویدادها بلکه چون یک فیلسوف تاریخ با اتخاذ چشم‌اندازی کلان بر زمانه بنگریم. اصل مطلب من این بود: نوبت ایران فرارسیده است!

اکنون دی ۹۸ شاهد وقوع یکی از مهمترین رویدادهای معاصر ایران به دست همین دونالد ترامپ هستیم: ترور آشکار مهمترین فرمانده نظامی ایران به دستور بالاترین مقام رسمی ایالات متحده در یک کشور ثالت!

بهت و حیرت برآمده از انجام چنین عمل حیرت‌انگیزی در کنار خشم ناشی از چنین زورگویی آشکاری می‌تواند پرده بر رخداد اصلی برافکند که در جریان است. جدای از غلیان حس انتقام که البته شایسته چنین عملی است بایست در کنه ماجرا رفت و ساحت نامشهود گشود.

اکنون دو نگاه برای تحلیل این رویداد وجود دارد:

  1. تصمیم شخص ترامپ
  2. تصمیم نظام آمریکا

نگاه اول مهمترین دلیل اتخاذ چنین تصمیمی را مشکلات درونی و رهایی ترامپ از بند استیضاح می‌پندارند. کشته شدن سرباز آمریکایی و بعد حادثه سفارتخانه آمریکا در بغداد همگی تله‌ای بودند که ایران در دام آن افتاد و باعث شهادت قاسم سلیمانی شد. براستی آیا دولتی که هزینه‌های فراوان صرف بودجه‌های مطالعاتی و پژوهشی می‌کند و برای هر تصمیم سناریوهای مختلف بنا می‌کند نمی‌داند که چه کسی را و با چه نتایجی هدف قرار می‌دهد؟! آیا سردار سلیمانی نخستین بار است که در تیررس حذف قرار می‌گیرد؟ هم رصد اطلاعاتی آمریکا پیشرفته است و هم شیوه سفرهای سردار سلیمانی در منطقه غیر‌سری. از جهت دیگر، دولت آمریکا قطعا به تبعات چنین اقداماتی آگاهی داشته و اشتباه محاسباتی یا نزدیکی انتخابات آمریکا هم‌وزن انجام چنین عمل حساسی نمی باشد و به‌نظر‌من دولت ترامپ نیز بدان آگاه است.

لذا نگاه دوم حایز اهمیت است.  طرح سزارین «خاورمیانه جدید» ابرطرح نظام سیاسی آمریکا است که از فردای فروپاشی شوروی در دستور کار هیات حاکمه آمریکا (که فراتر از دولت آن است) قرار گرفت. جرج بوش پدر در پیام رادیویی سال ۱۹۹۱ خود خطاب به جهانیان تئوری نظم نوین جهانی را به‌عنوان استراتژی ملی امریکا پس از جنگ سرد اعلام کرد و افزود تنها نظام تک‌قطبی است که می‌تواند صلح و امنیت جهان را تضمین کند و امریکا را به دلیل قدرت اقتصادی و نظامی بی‌رقیب بیش از هر کشور دیگری استحقاق رهبری نظام تک‌قطبی دانست.  بدین ترتیب، دخالت عمدتا موردی، پراکنده و در چارچوب محدودیت‌های ناشی از نظام دوقطبی جایش را به نفوذ و آزادي عمل بي‌سابقه آمریکا در منطقه داد.

اکنون مسأله اصلی این است که آیا شرایط جدید باعث لشکرکشی آمریکا به خاورمیانه شد یا لشکرکشی می بایست عامل ایجاد شرایط جدید باشد؟ یعنی، وضعیت باعث کنش شد یا کنش باعث وضعیت؟ به باور من، نظام سیاسی آمریکا در راستای نظریه نظم نوین جهانی مبتنی بر سیاست یکجانبه‌گرایی خود در جهت برهم زدن نظم موجود برآمد تا کنش عامل وضعیت قرار گیرد.

ماجرا از آنجا آغاز می شود که وزیر خارجه وقت امریکا خانم کاندولیزا رایس در تل آویو اصطلاح “خاورمیانه جدید”  را در ماه جون سال ۲۰۰۶  به دنیا معرفی کرد. هدف از این کار جایگزین کردن این طرح به جای طرح “خاورمیانه بزرگ‌تر” بود.  مفهوم “خاورمیانه جدید” بعداً توسط وزیر خارجه امریکا و نخست‌وزیر اسرائیل در اوج محاصره لبنان که تحت حمایت امریکا و انگلیس انجام شد، در دنیا جار زده شد. اولمرت و رایس به اطلاع رسانه‌های بین‌المللی رساندند که پروژه پیاده‌کردن “خاورمیانه جدید” از لبنان آغاز شده است. رایس در کنفرانس مطبوعاتی گفت «آنچه که ما در این‌جا [حمله اسرائیل به لبنان] شاهد آن هستیم، افزایش “درد زایمان” یک «خاورمیانه جدید» است.‌

 پروژه «خاورمیانه جدید» که سال‌ها توسط امریکایی ها در مرحله طراحی قرار داشت، عبارت بود از ایجاد هلالی از بی‌ثباتی، هرج و مرج و خشونت که از لبنان، فلسطین و سوریه آغاز شده و تا عراق، خلیج‌فارس، ایران و مرزهای افغانستان ادامه خواهد داشت. آن زمان لبنان به نقطه فشار برای تنظیم و سازماندهی مجدد خاورمیانه تبدیل شده بود تا بدین ترتیب نیروهای لازم برای ایجاد “هرج و مرج سازنده” آزاد شوند. این هرج و مرج سازنده‌ای که بتواند بتواند نقشه خاورمیانه را مطابق نیازها و اهداف ژئوـ استراتژیک آمریکا مجدداً طراحی و اجرا کند.

تصميم دولت بوش براي حمله به افغانستان و عراق در سال ۲۰۰۳ و البته اشغال اين كشور دو در همین راستا بود. آغاز بی‌نظمی عامدانه خاورمیانه در جهت وضع آگاهانه نظمی جدید. اشغال عراق، به‌ویژه کردستان عراق، آماده کردن زمینه برای بالکانیزه کردن (تقسیم کردن) خاورمیانه بود. چارچوب قانونی لازم، توسط مجلس عراق و تحت عنوان فدرالیزاسیون عراق، با هدف تقسیم عراق به سه قسمت مجزا انجام شد. عراق با يك دولت مركزي ضعيف، جامعه چند پاره و متفرق، و همچنين خشونت‌هاي فرقه‌اي عادي، وضعیتی آشفته و بي‌سامان یافت.

با شروع بهار عربی در خاورمیانه و شمال آفریقا، از گروه‌های تروریستی بعنوان ابزاری برای ایجاد بی‌نظمی عامدانه استفاده شد. امری که نه اشتباه سهوی دولت اوباما بلکه در راستای ایجاد آشوب در خاورمیانه این بار با نیروهای گریز از مرکز بود. نقشه آمریکا برای تسریع در برهم زدن نقشه خاورمیانه پس از عراق در سوریه نیز دنبال شد. گامی دیگر در جهت برای تکه تکه شدن کشورهای منطقه.

بدین ترتیب، طرح «خاورمیانه جدید» طرح اتاق فکر امریکا است و هر دولتی، جمهوریخواه یا دموکرات، ملزم به اجرای آن است. هر دو بدنبال اجرا و تحقق طرح خاورمیانه جدید بودند و هستند اما هر کدام با روش خاص خود. جمهوریخواهان کار را از طریق جنگ و خشونت جلو می برند و دموکرات‌ها از طریق دیپلماسی و تحریم. هدف یکی است (خاورمیانه جدید) و روشها متفاوت (جنگ و دیپلماسی). چنانکه جو بایدن در زمان ریاست كمیته سیاست خارجی سنای امریكا طی یادداشتی در نیویورك تایمز از طرح «مسیر سوم» خود یعنی مدل بوسنی بعنوان راه حل بحران عراق، تقسیم آن به سه منطقه خودمختار كردنشین، شیعه و سنی یاد کرد.

اما بگذارید مشتقات (ایدئولوژی‌ها) مطرح را کنار بگذاریم و برویم سراغ ته‌نشست‌ها (به تعبیر پارتو جامعه شناس ایتالیایی) یعنی انگیزه‌های زیربنایی و پنهانی کنش‌های بازیگران جهانی. واقعیت یا انگیزه اصلی این است که آنچه خاورمیانه را به بحرانی‌ترین منطقه جهان تبدیل کرده، وجود منابع سرشار نفت و گاز به‌عنوان ارزان‌ترین و کم‌خطرترین منابع انرژی برای کشورهای صنعتی جهان است. ایران، عراق و شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس صاحب حدود دوسوم ذخایر نفتی جهان و ۲۸ ‌درصد تولید آن هستند. ذخایر شناخته‌شده عربستان و عراق، به ترتیب، بیشترین میزان این ذخایر از میان کشورهای یادشده است. حتی ممکن است عراق در آینده از نظر منابع شناخته‌شده به رتبه اول خاورمیانه تبدیل شود. علاوه‌برآن، ایران، عراق و قطر پس از روسیه، به‌ترتیب صاحب بزرگترین ذخایر گاز طبیعی هستند. همچنین براساس مطالعات کارشناسان نفتی امریکا، فقط قرقیزستان صاحب نودمیلیارد بشکه نفت ثابت‌شده است. تسلط کمپانی‌های نفتی امریکا و اروپا بر منابع نفتی آذربایجان و کشیدن دو خط لوله انتقال نفت به سواحل مدیترانه، هر روز اهمیت ژئواکونومیک خاورمیانه بزرگ را برای امریکا بیشتر می‌کند.

راه حال، تغییر ساختار کشورهای منطقه و خلق کشورهای قومیتی است. انگیزه اصلی این طرح تجزیه کشورهای بزرگ منطقه به کشورهای کوچکتر برای سلطه سیاسی راحت‌تر بر آنها جهت کنترل منابع اقتصادی منطقه است. در اینجا، میان اقتصاد، سیاست، اجتماع و فرهنگ پیوند منطقی برقرار است. هدف کنترل منابع اقتصادی منطقه است. برای این هدف، از ابزارهای سیاسی (ابتدا جنگ و خشونت) برای مشتعل کردن شکاف های خفته اجتماعی و فرهنگی منطقه خاورمیانه استفاده می‌شود. اجتماع خاورمیانه ساختاری قومیتی دارد و فرهنگ آن دارای ماهیتی مذهبی است. پس منازعات قومی و مذهبی شدت می‌یابد تا تجزیه سرزمینی اتفاق افتد. پس از تجزیه، دوباره ابزار سیاسی (دیپلماسی و مذاکره) به‌کار می افتد تا بر اساس همان ساختار اجتماعی و فرهنگی (قومیتی و مذهبی) دولت های تازه‌تاسیسی با مرزهای نوظهور شکل بگیرند. دولتهایی که ماهیتی قومیتی یا مذهبی دارند و البته کوچک جثه هستند. از تنش های منطقه‌ای کاسته خواهد شد تا ثبات اقتصادی مورد نظر پدید آید و این ثبات اقتصادی محمل انتقال مازاد تولید از کشورهای خاورمیانه به حوزه مرکز خواهد بود. در عین حال، کوچک شدن کشورهای منطقه باعث بی قدرت شدن آنها می شود که ضامن این انتقال مازاد خواهد بود.

در این مدت همه چیز در حال تدارک است. تلاش برای ایجاد دشمنی خودساخته بین گروههای قومی و مذهبی خاورمیانه به شکلی نظام‌‌مند در حال انجام است. افغانستان، لبنان و فلسطین در عمل به دو پاره تقسیم شده اند. افغانستان به دو قسمت تاجیک‌های شمال و پشتون‌های جنوب، لبنان به دو قسمت شیعیان جنوب و مسیحیان شمال، و فلسطین به دو قسمت حماس و فتح بخش‌بندی شده‌اند. هیچ کدام از اینها هم قادر به همزیستی و کنار آمدن با هم نیستند. تخم دشمنی و اندیشه جدایی به نحوی عمیق در این کشورها پرورش داده شده است.

نتیجه خاورمیانه‌ای جدید با کشورهای کوچک و ضعیف خواهد بود. کشورها براساس قومیت تقسیم می‌شوند و باید سالها به دنبال دولتـ‌ملت سازی و تحکیم مرزهای جدید باشند. تغییر سیاست خارجی امریكا باعث شد ایالات متحده با دست بازتری از طرح‌های مربوط به تقسیم در خاورمیانه حمایت کند. آنچه زمانی طراحان خاورمیانه جدید پیش بینی کرده بودند اکنون خیالی به‌نظر‌نمی‌رسد. تقسیم سودان به دو کشور، «حزب اللهستان» در بخشی از لبنان، «جمهوری علوی» در کنار سواحل مدیترانه در سوریه، همچنین «دروزستان» در مناطق نزدیک به مرزهای “اردن کبیر” . عراق هم به سه کشور تقسیم شده و کردستان کنترل چشم به مناطق کردنشین ترکیه دارد.

بدین ترتیب، افغانستان، لبنان، فلسطین، عراق و جدیدا سوریه در مرحله “هرج و مرج سازنده” قرار دارند. اما قرار نیست که همواره در همین حالت بی‌نظمی باشند. بی‌نظمی باید سازنده باشد. جنگ آشوب ایجاد می‌کند اما پس از آن باید ثبات موقت برقرار شود. این ثبات موقت در قالب نهادینه‌سازی وضعیت جدید صورت می‌گیرد، یعنی دادن حالت قانونی به تقسیمات فدرالی نوظهور و نگه‌داشتن آن تا مرحله نهایی که انفکاک کامل سرزمینی خواهد بود، یعنی طرح کلی خاورمیانه جدید تحقق کامل یابد.

 پس هرج و مرج های عراق و سوریه باید به مرحله ثبات جدید منتقل شود که مبتنی بر مرزهای قدیم نخواهد بود. این کار در مورد عراق انجام شده و پس از آن جنگ اولیه به مرحله تشکیل دولت با تقسیمات فدرالی سه گانه رسیدند. تقسیماتی که تنها یک گام با تجزیه سرزمینی فاصله دارد. چنانکه وقتی داعش به سمت بغداد حمله کرد بلافاصله کردستان عراق نغمه جدایی سر داد. سوریه در مرحله هرج و مرج سازنده قرار گرفت اما ایران، ترکیه و روسیه مانعی بر سر راه سازنده بودن آن هستند.

ترکیه هم چماق گرفت و هم پاداش. طرح کودتا علیه اردوغان البته به کمک سرویس های اطلاعاتی اروپائیان و حمایت ایران، ناموفق ماند. در واکنش به این رخدادها، ترکیه به سمت روسیه و ایران تمایل یافت. از آن زمان تاکنون سنگ‌های بسیار پرتاب شده، از ترور سفیر روسیه در ترکیه تا امتیاز‌دهی به ترک‌ها در حمله به شمال سوریه. کیست که نداند این یک دام است.

ایران اما اهل کنار آمدن نیست. ایران در مقابل تجزیه سرزمینی سوریه مقاومت کرد و پای روسیه را به میدان باز کرد. آمریکا ابتدا سعی کرد مشکل ایران را با داعش حل کند. داعش می‌بایست هم دولت عراق را از دست ایران درآورد و هم ایران را از عراق به‌عقب براند و راه اتصال ایران را برای کمک به سوریه ببندد. این گونه هرج و مرج سوریه به مرحله سازنده‌بودن می‌رسید. قرار بود جنگ داخلی سوریه می بایست مانند عراق به تقسیمات قانونی جدیدی منتهی گردد: فدرالی شدن سوریه بر اساس متغیرهای قومی و مذهبی. یعنی امریکا اول جنگ داخلی خلق می کند تا سوریه را متلاشی کند بعد در قامت صلح خواهی به وضعیت خودساخته مشروعیت قانونی می دهد. این طرح در سوریه به دلیل کمک های نظامی و اطلاعاتی ایران و روسیه طولانی و لاینحل باقی مانده است.

منبع ثروت خاورمیانه ارزش بسیاری از کارهای حتی دردناک را دارد. دموکرات‌های دیپلمات مسلک مذاکره‌گر وظیفه خودشان را انجام دادند و سوریه را به جمع کشورهای دارای «هرج و مرج سازنده» پیوند زدند.  اکنون نوبت نومحافظه‌کاران است که موانع موجود را از سر راه بردارند. سوریه و عراق به وضعیت هرج و مرج ارتقا یافته‌اند اما هنوز سازنده نشده‌اند.  بشکه باروت خاورمیانه می بایست با انفجاری درست (یعنی مدیریت شده) در مسیر ترسیم مجدد مرزهای کنونی سوق یابد. مرزهایی که دیگر حامل منافع استراتژیک امریکا ـ انگلیس نیستند.

در یادداشت سال ۱۳۹۵ خود گفتم که هدف اصلی ترامپ تمام کردن مسأله سوریه نیست، آغاز کردن مسأله ایران است. میوه سوریه در مرحله رسیدن قرار دارد و می‌بایست آن بلعید تا نوبت ایران فرارسد. اکنون با گذشت سه سال میوه سوریه نه تنها بلعیده نشده بلکه هنوز در همان مرحله رسیدن در جا زده است. نه تنها سوریه بلکه میوه عراق نیز روی دل برای آمریکا مانده و دارد آن را بالا می آورد. اینجاست که باید کاری کرد. از همان نوع کارهای دردناک و از جنس درد زایمان. شاید به خشونتی دیگر نیاز است تا زمان زایمان تسریع گردد.    

سردار سلیمانی «نخ تسبیح» محور مقاومت در منطقه خاورمیانه است. ابرطرح آمریکا در حال پیاده سازی است اما این تسبیح مانع اجرای درست و کامل آن می شود. می گویند او پای روسیه را به ماجرای سوریه باز کرد. سلیمانی یک پایش در افغانستان و مسکو است و پای دیگرش در عراق و سوریه و لبنان و فلسطین. او دقیقا در مقابل مسیر نقشه خاورمیانه جدید ایستاده و اجازه نمی دهد این زایمان انجام شود. زائو نه درد طبیعی دارد و نه اجازه سزارین می‌یابد. قاسم سلیمانی بعنوان فرمانده محور مقاومت سرنوشت هر کشور را به دیگر متصل می‌سازد و بندهای گسسته ناشی از هرج و مرج امکان سازنده‌بودن پیدا نمی‌کنند. کردستان عراق پیشنهاد همه‌پرسی استقلال می‌نهد و تا مرحله سازنده بودن در عراق پیش‌می ‌تازد اما ایران مانعی سترگ است. سلیمانی حلقه اتصال است. ترکیه با امتیاز شمال سوریه سرگرم می‌شود. آمریکا سراغ اعتراضات اجتماعی در کشورهای مسیر نقشه می رود از لبنان تا عراق و ایران. اینها پیش‌نیاز گام بعدی است. حوادث آبان ۹۸ تصور افزایش شکاف میان دولت و مردم را در کشورهای این نقشه مهیا می‌کند تا شلیک به نخ تسبیح در این بستر معنادار شود.

آمریکا در زمان‌های دیگر هم از فرصت ترور سردار سلیمانی بهره‌مند بود اما هر کنشی در عالم سیاست معنادار است. چنین کنشی با چنان تبعاتی باید در زمان مناسب رخ دهد. پس زمینه‌ای مهیا می‌شود تا ترور نخ تسبیح محور مقاومت در آن بستر اتفاق افتد. هر آنچه در چند ماه گذشته دیدیم برای این هدف بود. طراح و مغز متفکر مقاومت در برابر نقشه خاورمیانه جدید باید حذف شود تا نومحافظه کاران به وظیفه خود در قبال اجرای ابرطرح آمریکا عمل کرده باشند. هزینه‌اش هرچه می‌خواهد باشد حتی از دست انتخابات ریاست جمهوری. بریدن این تسبیح مقاوم ارزش تبعاتش را دارد. یک قطعه از پازل بزرگ خاورمیانه جدید تکمیل شد.      

هادی نوری

۱۶/۱۰/۱۳۹۵

 

نویسنده : هادی نوری | منبع خبر : گیل خبر
به اشتراک بگذارید

مجوز ارسال دیدگاه داده نشده است!

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.